Azken Portu, Nafarroako
Erresuma, 1512ko uztailaren 9a, goizaldeko ordubi t’erdiak
Filosofiaren
inguruko hausnarketez beteriko artikulu bat irakurtzeak eraman nau hau
idaztera; idazteko sena piztu du nere baitan, kilimak egin dizkio nire barren
intelektualari.
Gizakiaren
desioetatik sortzen omen dira ilusioak. Ilusioak jainkoek ilustrazioaren
garaiaren aurretik betetzen zuten funtzio bera betetzen dute gaur egungo
gizartean. “Jainkoa hil egin dela jakinarazi zigun Nietzschek” zetorren
artikuluan; arrazoi, baina hein batean. Hil egin zela esan zuen Friedrich
jaunak, ziurrenik lelo indartsu baten bila-edo, baina nik uste hura jakitun
zela jainkoa hil ez baina eraldatu egin zela, sofistikatu, bere irudia difuminatu
egin z(ut)ela, zientzia eta arrazoia bezalako alorrek eman duten jakintza
sinesgarritik ihesi, beti ihesi. Hori da erlijioa, fedea; hori dira sinesmenak,
mitoak. Horrelakorik ez duena da ateoa hortaz; alegia, ia inor ere ez.
Gizakiak bizitzeko,
bizirauteko behar omen du nolabaiteko iherarkia bat. Oso hausnarketa
interesgarria. Nik zera gehituko nuke: ez dela ezinbestekoa norbanakoak iherarkia
hori onartzea, nahikoa dela ulertzearekin. Alegia, erreferente bat behar du,
buruan eskema bat izan, egiten duenak (eta agian sentitzen duenak) zentzua izan
dezan. Iherarkiaren aurkako borroka ere bizimodu bat da; guztiz zentzuzkoa,
gainera.
Bestalde, difusoa
da norbanakoaren garrantziaz hitz egiten digutenean nire buruak eraikitzen duen
ideia. Batetik, esaten didate ezberdina naizela, berezia, ez dagoela ni bezalakorik...
Gainera, zientziak hori frogatu egin dezake: biologiak dio, esaterako, bi
pertsonen genomak ez direla inoiz berdinak, eta psikologiak dio... guztiok
dakigu psikologiak zer esaten duen, gutxi gorabehera. Bestetik, esaten didate
askatasun pertsonalek ez nautela inora eramango. Batasunak egiten omen du
gizakia indartsu. Ez ditut atsegin ideia neoliberalak; ez ekonomian, ez
politikan, baina ez dakit zergatik. Uste dut gizartean sinensten dudalako dela;
baina ez dakit sinesmen hori kanpotik datorkidan edo nire barnean sorturikoa
den. Gene berekoiaren teoriak dio geneek (bizidunen bi belaunaldiren artean
heredatzen den informazio-unitaterik txikiena) beren biziraupenaren alde egiten
dutela presioa, eta organismo mailaraino hedatzen diren jokabide guztiak azaldu
daitezkeela presio horrekin, alegia: geneen helburu bakarra mantentzea da, eta
horretarako organismoetaz baliatzen da, hauek ugal daitezen saiatzen da
(jokabidea baldintzatuz/erregulatuz/kontrolatuz) ondorengoetan ere, herentziaz,
presente egoteko. Ideiak beldurra eman dakioke edonori, eta ziurrenik nik
erredaktatzeko erabilitako estiloak badu erru apur bat horretan, baina oso posiblea
den teoria bat da, ezin daiteke baztertu. Zurrenik hutsuneak izango ditu teoria
honek, edo ez da osoa izango, edo ez da ehukeneko ehunean beteko... baina ez da
erokeria bat.
Bide batez, azal
dezadan informazio genetikoaren propietate duala. Informazioa bera materia da,
bai; base nitrogenatuen segida bat, molekulak, atomoz osaturiko ezer, beraz.
Baina, informazio genetikoa ez da materia bakarrik; izaki batetik ondorengora
igarotzen dena molekula sorta bat da, bai, baina molekula horiek ezaugarri
berezi bat dute ezen beren burua bezalako molekula gehiago sintetizatzeko
“agindua” eta gaitasuna baitituzte. Horra ohar bat: unibertsoko sistema orok
desordenera, desantolaketara jotzen du, entropia handiago batera, bizidunek
izan ezik. Zergatik ezkutatu bizidun/bizigabe dualismoak eta informazio
genetikoaren izaraera dualak Platonen ideia ustez zaharkituak dakarzkidala
burura?
Ez dakit
absurdoak zer esan nahi duen filosofian. Ez dakit berez sortzen den edo
aktiboki bilatzen den. Ez dakit zerbait unibertsala den edo gai bakoitzaren
bukaeran, muturrean, degenerazioan aurkitzen den. Ez dakit bertara heltzea
erraza den, alegia, konturatu gabe heltzen/iristen (ikus ñabarura
ezberdintasuna) den edo aparteko esfortzua egin behar den berau aurkitzeko.
Elkarrizketa batean, solaskide batek eraman dezake bestea absurdora? Edo
bestalde, asumituz gero bien ideiak ez direla inoiz egongo zentzu berean
proiektaturik, ezinezkoa da bien artean gai bati buruzko muturrera, absurdora
heltzea? Hor beste geldialdi bat egin behar da: ideia bat, kontzeptu bat, zer
da, puntu fisiko baten homologo intelektuala eta, beraz, norbanakoaren
pentsamendua hurbilketa direkzional bat, alegia, nonbaitetik abiatu eta
ideiara/kontzeptura gerturatu dena? Parrafo honen amaieran ez dakit, oraindik,
absurdoak zer esanahi duen filosofian.
Gai hetereoen
inguruan hausnartzen aritzeak funtzio terapeutikoa bete dezakeela uste dut;
ikertu egin beharko litzateke. Horra hipotesi bat: ikertzaile emankorrenen
artean arazo pertsonal larriak dituztenak daude.
Gauza ederra da
oreka.
